Słupy energetyczne na działce – czy możesz żądać odszkodowania?

Obecność infrastruktury przesyłowej na nieruchomości, w szczególności słupów oraz linii elektroenergetycznych, stanowi w praktyce jedno z częstszych źródeł sporów pomiędzy właścicielami gruntów a przedsiębiorstwami przesyłowymi. W wielu przypadkach urządzenia te zostały posadowione kilkadziesiąt lat temu, często bez jednoznacznego uregulowania stanu prawnego. Powstaje zatem zasadnicze pytanie: czy właściciel nieruchomości może obecnie dochodzić swoich praw, w tym roszczeń o wynagrodzenie lub odszkodowanie?

Brak uregulowanego tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości

W sytuacji, gdy na nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe, a przedsiębiorstwo energetyczne nie legitymuje się żadnym skutecznym tytułem prawnym do korzystania z gruntu – takim jak wpis służebności w księdze wieczystej, umowa cywilnoprawna czy decyzja administracyjna – mamy do czynienia z tzw. bezumownym korzystaniem z nieruchomości.

W takim przypadku właścicielowi przysługują następujące roszczenia:

roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem,
roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości,
roszczenie odszkodowawcze związane z ograniczeniem sposobu korzystania z gruntu.

W praktyce często dochodzi do zawarcia ugody pomiędzy właścicielem nieruchomości a przedsiębiorstwem przesyłowym, jednak w przypadku braku porozumienia konieczne jest dochodzenie roszczeń na drodze postępowania sądowego.

Znaczenie orzecznictwa – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r.

Istotne znaczenie dla ochrony praw właścicieli nieruchomości ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. akt P 10/16. W orzeczeniu tym Trybunał zakwestionował możliwość powoływania się przez przedsiębiorstwa przesyłowe na instytucję zasiedzenia służebności w sposób automatyczny i prowadzący do pozbawienia właścicieli prawa do wynagrodzenia.

W praktyce oznacza to, że – co najmniej do 2028 roku – przedsiębiorstwa energetyczne nie mogą skutecznie uchylać się od obowiązku zapłaty wynagrodzenia lub odszkodowania wyłącznie na podstawie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu. Orzeczenie to istotnie wzmacnia pozycję właścicieli nieruchomości, zwłaszcza w przypadkach, gdy urządzenia przesyłowe istnieją od wielu dziesięcioleci.

Decyzje administracyjne z okresu PRL – brak odszkodowania

W okresie PRL powszechną praktyką było wydawanie decyzji administracyjnych na podstawie art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, które umożliwiały lokalizację urządzeń przesyłowych na gruntach prywatnych. Decyzje te często nie zawierały jednak rozstrzygnięcia w zakresie należnego odszkodowania.

W takich przypadkach właściciel nieruchomości lub jego następcy prawni mogą wystąpić do właściwego organu administracji publicznej z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Co istotne, roszczenie to ma charakter administracyjnoprawny i – co do zasady – nie podlega przedawnieniu, co oznacza możliwość dochodzenia go nawet po upływie wielu lat od wydania decyzji.

Niewypłacone odszkodowanie – dochodzenie roszczeń na drodze sądowej

Odrębną kategorię stanowią sytuacje, w których:

została wydana decyzja wywłaszczeniowa przewidująca odszkodowanie, lub
zawarto umowę ustanawiającą służebność przesyłu,

jednak należne świadczenie nie zostało faktycznie wypłacone.

W takim przypadku właścicielowi przysługuje roszczenie o zapłatę, które może być dochodzone przed sądem powszechnym. Należy jednak mieć na uwadze, że tego rodzaju roszczenia podlegają ogólnym terminom przedawnienia przewidzianym w Kodeksie cywilnym, co oznacza konieczność niezwłocznego podjęcia działań prawnych.

Zakres zastosowania – nie tylko infrastruktura elektroenergetyczna

Opisane wyżej regulacje oraz mechanizmy ochrony prawnej znajdują zastosowanie nie tylko w odniesieniu do linii elektroenergetycznych i słupów wysokiego napięcia. Obejmują one wszelkiego rodzaju urządzenia przesyłowe, w tym:

sieci wodociągowe i kanalizacyjne,
gazociągi,
sieci ciepłownicze,
infrastrukturę telekomunikacyjną, w tym światłowody.

Co istotne, roszczenia te dotyczą zarówno urządzeń widocznych na powierzchni gruntu, jak i instalacji podziemnych, które często pozostają niezauważone przez właścicieli nieruchomości.

Podsumowanie

Stan prawny związany z lokalizacją infrastruktury przesyłowej na nieruchomościach prywatnych jest złożony i wymaga każdorazowo indywidualnej analizy. W wielu przypadkach właściciele gruntów dysponują jednak realnymi instrumentami prawnymi umożliwiającymi dochodzenie wynagrodzenia lub odszkodowania.

Z uwagi na dynamicznie zmieniające się orzecznictwo oraz istotne znaczenie terminów przedawnienia, ważne jest niezwłoczne podjęcie działań zmierzających do uregulowania stanu prawnego nieruchomości oraz zabezpieczenia przysługujących roszczeń.

Jeżeli potrzebują Państwo pomocy w sprawie służebności przesyłu, zapraszam do kontaktu.