Zwrot pomocy covidowej dla przedsiębiorców – czy można odzyskać niesłusznie oddane środki?

Programy pomocowe wdrażane w okresie pandemii COVID-19 miały stanowić instrument ochrony przedsiębiorców przed skutkami gwałtownego ograniczenia działalności gospodarczej. W ramach tzw. tarcz antykryzysowych firmy korzystały między innymi z:

• dofinansowań do wynagrodzeń pracowników,

• zwolnień z obowiązku opłacania składek ZUS,

• subwencji i dotacji,

• instrumentów finansowanych ze środków publicznych.

Dla wielu przedsiębiorców pomoc ta była niezbędna do utrzymania płynności finansowej oraz zachowania miejsc pracy. Problem pojawił się jednak po zakończeniu okresu pandemicznego, gdy organy administracji zaczęły wydawać decyzje nakazujące zwrot wcześniej przyznanych świadczeń.

Zwrot pomocy covidowej – skąd wzięły się spory?

Jednym z najczęściej kwestionowanych przez organy przypadków było równoczesne korzystanie:

• z dofinansowania do wynagrodzeń pracowników przyznawanego przez urzędy pracy,

• oraz ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek ZUS od tych samych wynagrodzeń.

Organy administracji uznawały, że przedsiębiorcy finansowali identyczne koszty z dwóch różnych źródeł publicznych, co miało prowadzić do niedopuszczalnego „podwójnego finansowania”. W konsekwencji wydawano decyzje administracyjne zobowiązujące do zwrotu całości lub części otrzymanych środków wraz z odsetkami.

Dla wielu firm oznaczało to poważne konsekwencje finansowe, zwłaszcza że:

• świadczenia zostały wcześniej formalnie przyznane,

• przedsiębiorcy działali w zaufaniu do organów państwa,

• środki były wydatkowane zgodnie z celem programów pomocowych.

Stanowisko sądów administracyjnych

W ostatnich latach coraz większa liczba spraw trafia na drogę postępowania sądowoadministracyjnego. Orzecznictwo sądów administracyjnych zaczęło kształtować linię korzystną dla przedsiębiorców.

Sądy wielokrotnie wskazywały, że organy:

• dokonywały zbyt rozszerzającej interpretacji przepisów,

• nieprawidłowo oceniały charakter uzyskanej pomocy,

• naruszały zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego prawa,

• pomijały okoliczności związane z celem programów pomocowych.

W rezultacie zapadają orzeczenia:

• uchylające decyzje nakazujące zwrot środków,

• stwierdzające nieważność decyzji administracyjnych,

• zobowiązujące organy do ponownego rozpoznania sprawy.

Coraz częściej przedsiębiorcy uzyskują także możliwość odzyskania środków, które zostały wcześniej zwrócone do budżetu państwa.

Zwrot środków dobrowolny lub przymusowy – czy ma znaczenie?

Istotne jest to, że możliwość kwestionowania decyzji oraz dochodzenia zwrotu pieniędzy nie ogranicza się wyłącznie do sytuacji, w których postępowanie nadal trwa.

Szansa na odzyskanie środków może istnieć zarówno wtedy, gdy:

• przedsiębiorca dobrowolnie zwrócił pomoc po otrzymaniu decyzji,

• należność została wyegzekwowana w toku postępowania egzekucyjnego,

• doszło do potrąceń lub zajęć administracyjnych.

W wielu przypadkach kluczowe znaczenie ma analiza:

• podstawy prawnej wydanej decyzji,

• terminu jej doręczenia,

• sposobu prowadzenia postępowania,

• treści uzasadnienia organu,

• aktualnego orzecznictwa sądowego.

Znaczenie zasad konstytucyjnych

Problematyka zwrotu pomocy covidowej wywołała liczne kontrowersje również na gruncie konstytucyjnym. Wątpliwości dotyczą między innymi:

• zasady ochrony praw nabytych,

• zasady pewności prawa,

• ochrony uzasadnionych oczekiwań obywatela wobec państwa,

• dopuszczalności retroaktywnej zmiany interpretacji przepisów.

Zagadnienia te stały się przedmiotem zainteresowania Trybunału Konstytucyjnego, co oznacza, że sytuacja prawna przedsiębiorców nadal pozostaje dynamiczna i może ulegać dalszym zmianom.

Czy każdą decyzję można podważyć?

Nie każda decyzja nakazująca zwrot środków będzie wadliwa. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy pod kątem:

• rodzaju otrzymanej pomocy,

• warunków programu wsparcia,

• treści decyzji administracyjnej,

• przebiegu postępowania,

• terminów procesowych,

• aktualnego orzecznictwa.

W części spraw możliwe będzie:

• wniesienie odwołania,

• złożenie skargi do sądu administracyjnego,

• stwierdzenie nieważności decyzji lub wznowienie postępowania,

• dochodzenie zwrotu nienależnie wyegzekwowanych kwot.

Odpowiednio szybka reakcja ma tutaj istotne znaczenie, ponieważ niektóre środki prawne są ograniczone terminami ustawowymi.

Pomoc prawna w sprawach dotyczących pomocy covidowej

Postępowania dotyczące zwrotu środków z tarcz antykryzysowych należą do spraw wymagających szczegółowej analizy zarówno przepisów administracyjnych, jak i regulacji dotyczących finansów publicznych oraz prawa podatkowego.

Skuteczna obrona interesów przedsiębiorcy wymaga często:

• oceny prawidłowości działań organu,

• analizy dokumentacji księgowej,

• przygotowania argumentacji procesowej,

• monitorowania aktualnego orzecznictwa sądowego.

W wielu przypadkach podjęcie odpowiednich działań pozwala ograniczyć skutki finansowe decyzji lub doprowadzić do odzyskania wcześniej zwróconych środków.

Podsumowanie

Spory dotyczące zwrotu pomocy covidowej stały się jednym z najważniejszych problemów prawnych przedsiębiorców po zakończeniu okresu pandemii. Coraz liczniejsze orzeczenia sądów administracyjnych pokazują jednak, że decyzje organów nie zawsze były wydawane prawidłowo, a przedsiębiorcy posiadają realne możliwości obrony swoich praw.

Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, jednak otrzymanie decyzji o zwrocie pomocy lub wcześniejsze oddanie środków nie musi oznaczać definitywnego zakończenia sprawy.

e-mail:  

wojtek@radca-skrobanski.pl

ul. Kaliska 45

63-400 Ostrów Wielkopolski